Nederland verlaagt de dijken en geeft ruimte aan de rivieren

Nederland ligt in de delta van drie grote Europese rivieren. Wateroverlast en overstromingen liggen altijd op de loer. Na een serieuze waarschuwing in 1995, met 250.000 evacuees vanwege een gevaarlijke hoge waterstand, is het nationale programma “Ruimte voor de Rivier” ontstaan.

Een veiliger rivierengebied en een aantrekkelijke leefomgeving. Met deze doelstellingen zijn in Nederland ruim dertig waterbergingen aangelegd om overtollig rivierwater op te vangen tijdens hoge waterstanden. Een opvallend project is Overdiepse Polder waar een uniek en oer-Hollands terpenplan tot stand is gekomen. Er is ruim tien jaar over het plan gesproken voordat de uitvoering daadwerkelijk kon starten. Rijkswaterstaat droeg na deze lange voorbereidingstijd het stokje voor de uitvoering van de werkzaamheden over aan waterschap Brabantse Delta. De reden hiervoor was simpel: het waterschap was een bekende organisatie voor de agrariërs en als het project klaar was, dan zou het waterschap het gebied nog steeds beheren en onderhouden.

Waterbergingsgebied Overdiepse Polder

Wanneer het water van de rivier Bergsche Maas extreem hoog staat, is dat een bedreiging voor steden als Den Bosch en Waalwijk. Een bergingsgebied van 550 hectare groot, genaamd Overdiepse Polder, is goed voor een tijdelijke opslag van negen miljoen m3 water. Samen met de agrarische bewoners werd een ‘terpenplan’ uitgewerkt waardoor men ook tijdens hoogwatersituaties veilig in het waterbergingsgebied kan blijven wonen.

In 2011 werd gestart met de aanleg van een nieuwe zes kilometer lange hoge dijk aan de zuidkant van de polder. Daartegenaan werden acht terpen gebouwd met daarop nieuwe boerderijen waar de agrariërs nu hoog en droog kunnen wonen. Elke terp is circa twee hectare groot (twee voetbalvelden), zes meter hoog en heeft een volume van 120.000 m3 zand en klei. Voor elke terp waren 6000 ritten met zandauto’s nodig. In 2014 konden de oude boerderijen worden afgebroken en werd gestart met het verlagen van de rivierdijk aan de noordkant en het plaatsen van een gemaal. Een jaar later kon een nieuwe sluis worden gerealiseerd inclusief een grote opstelplaats voor noodpompen.

De afronding van het project bestond uit een Europese aanbesteding voor levering van vier mobiele pompsystemen. Medio vorig jaar ontving Distrimex Pompen & Service BV hiervoor de officiële opdracht waarbij de oplevering begin maart 2018 plaatsvond.

Na zes weken weer droog

Gemiddeld zal het rivierwater eens in de vijfentwintig jaar de polder in stromen. Het waterpeil wordt hierdoor verlaagd met 27 centimeter. Dat betekent dat de bewoners van dorpen en steden stroomopwaarts beschermd blijven tegen overstromingen. In samenhang met de andere projecten van “Ruimte voor de Rivier” wordt hierdoor de veiligheid van ruim vier miljoen mensen in het rivierengebied vergroot.

Als de polder vol staat met water en de boeren het vee binnen hebben staan, moet binnen zes weken na overstroming het gebied weer droog zijn. Zodra het peil in de rivier begint te zakken, wordt de sluis geopend en zal het water in de polder gedeeltelijk terugstromen. Als de waterniveaus gelijk zijn, wordt de sluis weer gesloten. Daarna worden vier mobiele noodpompen op de opstelplaats geïnstalleerd met een totale pompcapaciteit van 20.000 m3/uur. Hiermee wordt het overtollige water uit de polder terug in de rivier gepompt. Als laatste wordt het restwater afgevoerd via een gemaal in de rivierdijk en is de polder weer klaar voor agrarisch gebruik.

De mobiele pompsystemen

De mobiele pompsystemen zijn in beheer en eigendom van waterschap Brabantse Delta. Bij overstromingen is snelheid cruciaal; dat is dan ook de rode draad geweest tijdens het opstellen van het pakket van eisen. De dieselgedreven pompen zijn voorzien van een optrekframe zodat ze snel met eigen vrachtwagens vanuit de opslag in Heijningen naar de polder gebracht kunnen worden. Het leidingwerk is waar mogelijk voorzien van snelkoppelingen om geen tijd te verliezen tijdens de opbouw van de installatie. Na twee weken pompen is er meer dan vijf miljoen m3 water uit de polder verdwenen.
Spannende tijden

“Het waren soms spannende tijden” vertelde ir. Simon Hofstra, projectmanager van waterschap Brabantse Delta tijdens de ontwikkeling en aanleg van Overdiepse Polder. “Niet alleen voor de bewoners die jarenlang in een grote verbouwing hebben geleefd. Ook voor de aannemer die in de zomer van 2014 ineens op duizenden explosieven uit de Tweede Wereldoorlog stuitte! Toch zijn we enorm trots op de realisatie die netjes binnen het budget en de planning is gebleven.”

Gedurende de aanleg van de polder en tijdens de Site Acceptance Test van de pompen was er veel interesse uit binnen- en buitenland voor dit unieke en typisch Nederlandse project.

Wilt u meer informatie over dit mooie project? Neem gerust contact met ons op.